Naakt op zolder

In 1976 werd het pand op de hoek van de Westerstraat en de Van Bleiswijkstraat (nu De Eendracht in Van Bleiswijk) door het Groene Kruis van de gemeente gekocht. Bouwbedrijf Ramkema en Dangermond nam de verbouwing en restauratie van het rijksmonument op zich. Tijdens de bouw stonden er containers met afval. Uit één van die containers nam de heer Ramkema een paar rollen mee die zijn aandacht hadden getrokken. Hij gaf ze aan de Vereniging Oud Enkhuizen, daar raakten ze in vergetelheid. Tot we in de winter van 2022 eindelijk eraan toe kwamen de rollen die op de vliering lagen te bekijken. 

We waren stomverbaasd dat de gekreukte rollen vijf enorme schilderingen (1.50- bij 1.00 meter) van naakte mannen bleken te zijn. Ze waren gesigneerd met P. Egmond ’86. Na speurwerk bleek P. Egmond de kunstschilder Pieter Egmond te zijn (1862-1908). Maar hoe waren ze in ons bezit gekomen? Na nog meer speurwerk bleek dat Egmond een opleiding aan de Kunstnijverheidsschool Quellinus had gevolgd en dat hij daarna tussen 1885 en 1889 in Brussel studeerde aan de prestigieuze Koninklijke Academie voor de Schone Kunsten. Een van de eisen die de academie stelde was dat de studenten in staat waren naaktmodellen zo realistisch mogelijk te schilderen, vandaar de naakten. 

Na de academie ontwikkelt hij zich tot een vooraanstaand kunstschilder. Zo krijgt hij de opdracht de plafonds in het Snouck van Loosenhuis te beschilderen. Maar nog steeds wisten we niet waar de mannen tussen zijn dood in 1908 en tussen onze ontdekking waren gebleven. We hebben een oproep op onze website gedaan, compleet met foto’s, of iemand de schilderingen kende, maar daar kwam geen reactie op. 

Voorjaar 2023 besloten we de schilderingen te conserveren. Eerst moesten we ze plat zien te krijgen, wat met een beetje vocht en zware tegels lukte. Daarna moest de verf op de beschadigde plekken worden vastgezet. Dit klinkt eenvoudig, maar het kostte per doek wel een maand of vier. Het volgende probleem was: hoe bergen we ze op? Oprollen was uit den boze. Tot we op het idee kwamen grote platte fietsendozen te gebruiken. Daar liggen de mannen nu, tussen zuurbestendig vloeipapier, weer op de vliering. 

Maar nog steeds wisten we hun herkomst niet. Tot we enkele maanden geleden een lijst met donaties aan Oud Enkhuizen vonden: de rollen waren in 2006 aan ons geschonken door de heer J. Ramkema. De vooraanstaande familie Egmond heeft het pand van de laatste Van Bleiswijk gekocht. Maria Anholt-Egmond woonde daar tot in de jaren 70. Zij heeft de schilderingen al die tijd in haar bezit gehad, maar na haar overlijden en de dood van de heer Ramkema wist niemand de herkomst meer.

Jorien Kant
Archiefcollectief